Ä°LGÄ°LÄ°K

Yasaklar Nereye Kadar?

Üstbaşlıktaki tanımlama, bir filmin başına gelenler için pek uygun düşüyor. Öykümüz, hukuk tanımaz baskıcı bir yönetimin bir filme bile neler yapabileceğine ilişkin.

Öykünün Özeti (Sinopsis)

Ãœnlü bir film yönetmeni olan Erden (Erden Kıral), aynı zamanda yapımcılarından biri olduÄŸu filminin ülkenin yönetimini askeri darbeyle ele geçirenlerce yasaklanması üzerine büyük bir acı içindedir. Öte yandan, filmin negatifleri bilinmeyen kiÅŸiler tarafından bulunduÄŸu depodan kaçırılır. Erden, yıllarca izini sürdüğü filmini sonunda yurt dışında bulur. Bu arada, baskıcılar da yönetimden ayrılmıştır. ‘Bereketli Topraklar Ãœzerinde’ adlı film, onarılıp yenilenen kopyasıyla önce bir film ÅŸenliÄŸinde gösterilir, ardından da ülkenin iki büyük kentinde gösterime girer…

*
Bereketli Topraklar Ãœzerinde

Åžimdi de, ‘Film Gibi…’nin esin kaynağı olan gerçek olayları özetleyeyim:

Kayıpken yıllar sonra bulunan Bereketli Topraklar Üzerinde filminin serüvenine ilişkin basın-yayında çıkan haberlerden* öğreniyorum, uzun aramalar sonunda filmin negatifini para ödeyerek elde etmiş olduğunu açıklayan filmin sahibi ve yönetmeni Erden Kıral, bu filmin sevgiyle yapılmış bir film olduğunu söylemiş. Kıral, filminin, anlattıkları bakımından olduğu kadar ona emeği geçenlerin çekim sırasında yaşadıkları bakımından da önemli olduğunu vurgulamış.

Haberlerde, Erden Kıral’ın, yirmi sekiz yıldır kayıp olan filmini Ä°sviçre’de bir stüdyoda bulduÄŸu; filmin negatifini kaçırıp saklanmasını saÄŸlayanların ise, filmin ortaklarından birkaçı olduÄŸunun sanıldığı belirtilmekte. Filmin sahiplerinden birkaçı bu filmde rol de almışmış…

Orhan Kemal‘in aynı addaki romanından uyarlanan Bereketli Topraklar Ãœzerinde, eleÅŸtirmenlerce sanatsal niteliÄŸi yüksek bir yapıt olarak deÄŸerlendiriliyor. Ãœstelik, daha yapım sürecinde baÅŸlayıp günümüze uzanan ödüller, yasaklamalar, kaçırılma, saklanma, aranma, bulunma, yeniden elden geçirilmeyle belirlenen her filme nasip olamayacak bir serüveni olan bir film. Dolayısıyla, kimi izleyicisine 12 Eylül sürecini bir kez daha anımsatacak, o günleri bilmeyenlere de bir ÅŸeyler söyleyecek bir film…

Yıllar sonra gün yüzüne çıkan film, onarılıp yenilenen kopyasıyla önce 27. Ä°stanbul Film Festivali kapsamında gösterildi, ardından da 2 Mayıs 2008′den baÅŸlayarak Ä°stanbul ve Ankara’da toplam üç sinemada gösterime girdi.

Sinema tarihimizin bu önemli yapıtını izleyecek olanlar her açıdan kazançlı çıkacak.

Erden Kıral ile Tuncel Kurtiz, yapımcılığını paylaÅŸtıkları filmin senaryosunu Mahmut Tali Öngören’le birlike yazmışlar; siyasal bir dram olan Bereketli Topraklar Ãœzerinde’nin oyuncuları, Tuncel Kurtiz, Erkan Yücel, Nur Sürer, Osman Alyanak, Yaman Okay, Özcan Özgür, Bülent KayabaÅŸ, Nuri Sezer, Selçuk Uluergüven, Menderes Samancılar, Erol Demiröz ile Funda Gürçen. Filmin görüntü yönetmeni Salih Dikişçi; ışıkta Metin ErdoÄŸdu, müzikte de Yavuz Top ile Sarper Özsan’ın adı var.

*
Çekimi türlü parasal sıkıntılar yüzünden 1978-1979 yıllarına yayılan Bereketli Topraklar Ãœzerinde, 1980 Yılı Altın Portakal Film Festivali’nde yarışacaktı. Ancak, 12 Eylülcüler‘in koyduÄŸu yasakla bu ÅŸenlik yapılamadı. Film ertesi yıl düzenlenen aynı ÅŸenlikte En Ä°yi Film, En Ä°yi Yönetmen ve En Ä°yi Erkek Oyuncu (Yaman Okay) ödüllerini kazandı. Ancak, bu kez de yasakçı yönetim filmin zararlı olduÄŸuna karar verdi ve filmin ödülü geri alındı… Bunun üzerine Erden Kıral, bu karara tepki göstererek aldığı En Ä°yi Yönetmen ödülünü geri verdi.

Askeri yönetimin filme karşı takındığı tutum sürüyordu: filmin gösterilmesi, daha önce izin verilmiÅŸ olmasına karşın yasaklandı. Bununla da yetinmeyen yasakçı anlayış, Erden Kıral’ın, Fransa’da 1981′de düzenlenen bir yarışmada En Ä°yi Film seçilen filminin bu ödülünü almak için yurt dışına çıkmasına izin vermeyecekti. Kıral bu ödülünü ancak yıllar sonra aldı.

Peki, 12 Eylül dönemi, Bereketli Topraklar Ãœzerinde’nin başına getirdikleri dışında ardında neler bıraktı?

650 bin kiÅŸinin gözaltına alınması, 1 milyon 683 bin kiÅŸinin fiÅŸlenmesi, 71 bininin Türk Ceza Kanunu’nun 141, 142 ve 163′üncü maddelerinden ve 7 bininin idam istemiyle olmak üzere 230 bin kiÅŸinin 210 bin davada yargılanması, 517 kiÅŸiye idam cezası verilerek bu insanların 50’si hakkındaki hükmün yerine getirilmesi… Bitmedi: 43′ü için “intihar etti” açıklaması yapılan 299 kiÅŸi cezaevlerinde yaÅŸamını yitirdi, 23 bin 677 derneÄŸin kapısına kilit vuruldu, 400 gazeteci için toplam 4 bin yıl hapis cezası istendi, 30 bin kiÅŸi siyasi mülteci olarak yurt dışına gitti, 40 ton gazete ve dergi yakıldı, 937 film Bereketli Topraklar Ãœzerinde’yle aynı kaderi paylaÅŸtı. Ve, dönemin ardından, 171 kiÅŸinin iÅŸkenceden öldüğü belgelendi.

*
İnsanlık tarihi, baskıcı yönetimlerin sürgit ayakta kalabildiğini söylemiyor.

* * *
Kara Bulutlar Altında (Film Gibi 2)

Öykünün Özeti (Sinopsis)

“‘Film Gibi…’ (Yasaklar Nereye Kadar?)” filminin baÅŸarısı üzerine bir devam filmi çekmek isteyen Erden, düşüncesini gerçekleÅŸtirmenin öyle kolay olmadığını görür. Bu kez, ülkenin üzerinde olmadık kara bulutlar dolaÅŸmakta, adı konmamış çok yönlü bir savaşın içinden geçilmektedir. Erden, çok geçmeden kendisini bir avuç yürekli arkadaşı ve sevgilisiyle birlikte yeni yasakçılara karşı yürütülen eylemler içinde bulur.

İnal Karagözoğlu
12 Mayıs 2008
_________________

* Geniş bilgi için bkz. Radikal gzt., Sinema.com (1), Sinema.com (2), Sinematurk.com, Beyazperde, İKSV.

© 2008 İK